- Yargı Paketi ile Türk Ceza Kanunu’nun 158. maddesinde önemli bir değişiklik yapılmış ve özellikle kamuoyunda “IBAN mağdurları” olarak adlandırılan kişilere ilişkin yeni bir düzenleme kabul edilmiştir. Düzenleme, dolandırıcılık veya nitelikli dolandırıcılık suçunun icrasına fiilen katılmayıp yalnızca banka hesabı, banka kartı, ödeme hesabı veya hesap erişim bilgilerini başkasının kullanımına sunan kişilerin cezai sorumluluğunun yeniden değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Buna göre, iştirak fiili yalnızca bu hesap veya araçların kullanımına imkân sağlamakla sınırlı kalan kişiler hakkında verilecek cezada yarı oranında indirim uygulanabilecektir. Bu çalışma, düzenlemenin amacı, kapsamı, uygulama şartları, geçiş hükümleri ve ceza hukuku ilkeleri bakımından değerlendirilmesini konu almaktadır.
Anahtar Kelimeler: TCK 158, nitelikli dolandırıcılık, iştirak, banka hesabı kullandırma, IBAN mağduriyeti, 12. Yargı Paketi.
Giriş
Teknolojik gelişmelerle birlikte banka hesaplarının üçüncü kişiler tarafından dolandırıcılık faaliyetlerinde araç olarak kullanılması yaygınlaşmıştır. Özellikle ekonomik zorluk yaşayan kişilerin belirli bir ücret karşılığında banka hesaplarını başkalarının kullanımına açmaları, çok sayıda nitelikli dolandırıcılık soruşturmasına konu olmuştur.
Uygulamada bu kişilerin önemli bir kısmı, örgütlü dolandırıcılık faaliyetinin ayrıntılarından haberdar olmaksızın yalnızca hesaplarını kullandırdıklarını ileri sürmüş; buna rağmen asli faillerle benzer cezalara mahkûm edildikleri yönünde yoğun eleştiriler ortaya çıkmıştır. Bu tartışmalar sonucunda 12. Yargı Paketi ile TCK m. 158’e yeni bir fıkra eklenmiştir.
I. Değişiklikten Önceki Hukuki Durum
- Yargı Paketi öncesinde banka hesabını kullandıran kişiler çoğunlukla TCK’nın iştirak hükümleri kapsamında değerlendirilmekteydi.
Mahkemeler;
- banka hesabını temin etmeyi,
- hesap üzerinden para transferine izin vermeyi,
- ATM’den para çekmeyi
dolandırıcılık suçuna yardım veya müşterek faillik kapsamında değerlendirebilmekteydi.
Bu nedenle fiilin ağırlığı ne olursa olsun bazı dosyalarda oldukça yüksek hapis cezaları verilebilmekteydi.
II. 12. Yargı Paketi ile Getirilen Düzenleme
TCK m. 158’e eklenen yeni hükme göre;
Dolandırıcılık veya nitelikli dolandırıcılık suçuna iştirakin, yalnızca kendisine veya başkasına ait banka hesabı, kredi kartı, ödeme aracı ya da banka, aracı kurum, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdindeki hesabın kullanılmasını sağlayan bilgi veya araçların başkasına verilmesi fiiliyle sınırlı kalması hâlinde, verilecek ceza yarı oranında indirilir.
Düzenlemenin uygulanabilmesi için
- iştirak yalnızca hesap veya ödeme aracını kullandırmakla sınırlı olmalıdır,
- fail dolandırıcılık organizasyonunun aktif planlayıcısı olmamalıdır,
- suçun icrasında asli rol üstlenmemelidir,
- fiil yalnızca hesap kullanımını sağlamaktan ibaret kalmalıdır.
Bu şartların birlikte gerçekleşmesi halinde mahkeme, belirlenen cezada yarı oranında indirim uygulayacaktır.
III. Düzenlemenin Amacı
Kanun koyucunun temel amacı;
- asli dolandırıcılarla,
- yalnızca banka hesabını kullandıran kişiler
arasındaki cezai sorumluluk farkını ortaya koymaktır.
Bu düzenleme cezanın bireyselleştirilmesi ilkesinin doğal sonucudur.
IV. Geçiş Hükümleri
Kanun yalnızca yeni işlenecek suçlara uygulanmamaktadır.
Lehe kanun niteliğinde olduğundan;
- istinaf aşamasındaki dosyalar,
- temyiz incelemesindeki dosyalar,
- belirli şartlarla kesinleşmiş mahkûmiyetler
bakımından da uygulanmasına yönelik geçiş hükümleri öngörülmüştür. Ayrıca, bazı infaz aşamasındaki hükümlüler için etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanmaya ilişkin özel düzenlemeler de getirilmiştir.
V. Düzenlemenin Ceza Hukuku Açısından Değerlendirilmesi
Olumlu yönleri:
- Cezanın kusurla orantılı hâle gelmesine katkı sağlar.
- Yardım eden ile asli fail arasındaki ayrımı güçlendirir.
- Uygulamadaki “IBAN mağduriyeti” tartışmalarına kısmen çözüm sunar.
Eleştiriler:
- “Yalnızca hesap kullandırma” sınırının somut olayda nasıl belirleneceği her zaman açık değildir.
- Örgütlü suçlarda sanığın rolünün tespiti ispat sorunları doğurabilir.
- Mahkemeler arasında farklı uygulamalar gelişebilir.
VI. Sonuç
- Yargı Paketi ile TCK m. 158’e eklenen düzenleme, nitelikli dolandırıcılık suçuna iştirak eden kişiler bakımından önemli bir değişikliktir. Amaç, yalnızca banka veya ödeme hesabını kullandırmakla sınırlı katkı sunan kişilerin asli faillerle aynı ölçüde cezalandırılmasının önüne geçmektir. Ancak indirimin uygulanabilmesi için sanığın katkısının gerçekten bu fiille sınırlı olduğunun ortaya konulması gerekir. Bu nedenle uygulamada maddi olayın ayrıntılı değerlendirilmesi ve iştirak derecesinin titizlikle belirlenmesi büyük önem taşımaktadır.
